Kısa yanıt
Sözleşmeye aykırılık için görevli mercii, başvuru sırasını, süre başlangıcını, tebligatı ve kanun yollarını resmî kaynaklara dayalı, anlaşılır bir kontrol planıyla inceleyin.
Sözleşmeye aykırılık hakkında sağlıklı bir çalışma, kavramın kısa tanımından daha fazlasını gerektirir. Borç ve tazminat uyuşmazlıklarında hukuki ilişki, ihlal, zarar, kusur, nedensellik, temerrüt ve talep kalemleri ayrı ayrı değerlendirilir. Bu rehber; işlemin hangi mercide başlayacağını, ön şartları, süre hesabını, tebligat etkisini ve sonraki başvuru seçeneklerini açıklar. Her dosyada taraf sıfatı, olay tarihi ve özel düzenleme değişebileceğinden sonuç yalnızca başlığa bakılarak belirlenemez. İçerik genel bilgilendirme amacı taşır; kişiye veya dosyaya özgü hukuki görüş yerine geçmez.
Doğru başvuru yolunu belirleme
Sözleşmeye aykırılık için önce talebin özel hukuk, ceza, idare veya başka bir usul alanına girip girmediği belirlenir. Aynı olay birden fazla hukuki sonuç doğurabilir; ancak her talebin görevli mercii, ön şartı ve süresi farklı olabilir. Borç ve tazminat uyuşmazlıklarında hukuki ilişki, ihlal, zarar, kusur, nedensellik, temerrüt ve talep kalemleri ayrı ayrı değerlendirilir. Başvuru yolu seçilmeden önce işlem veya kararın türü, kesinliği, tebliğ şekli ve tarafın hukuki yararı kontrol edilmelidir.
Görevli ve yetkili merci kontrolü
Görev, uyuşmazlığın konusuna ve kanundaki özel düzenlemeye göre; yetki ise yer, taraf, sözleşme veya işlemin gerçekleştiği bağlantı noktasına göre belirlenebilir. Sözleşmeye aykırılık dosyasında mahkeme, idari makam, kurul, arabuluculuk bürosu veya başka bir başvuru mercii seçenekleri birbirinden ayrılmalıdır. Görev ve yetki itirazlarının ne zaman ve nasıl ileri sürüleceği de baştan dosya planına yazılmalıdır.
Dava ve başvuru ön şartları
Zorunlu arabuluculuk, kuruma başvuru, idari itiraz, sigorta başvurusu, harç, teminat veya kesinleşmiş karar gibi ön şartların bulunup bulunmadığı kontrol edilir. Bir ön şart varsa başvurunun kapsamı ile daha sonra ileri sürülecek talep arasında uyum sağlanmalıdır. Sözleşmeye aykırılık için gerekli form, ek, yetki belgesi ve imza düzeni tamamlanmadan işlem başlatılması usulden ret veya zaman kaybı riski yaratabilir.
Süre başlangıcını tespit etme
Süre; olay, işlem, öğrenme, tebliğ, kesinleşme veya ön başvuru cevabı gibi farklı tarihlerden başlayabilir. Önce süreyi başlatan hukuki olay, sonra bu olayı kanıtlayan belge belirlenmelidir. Sözleşmeye aykırılık bakımından genel zamanaşımı ile hak düşürücü süre, şikâyet süresi ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır. Kesin hesap güncel düzenleme, resmî tatil ve tebligat türü dikkate alınarak yapılmalıdır.
Tebligatın usule etkisi
Fiziksel, elektronik, ilan veya diğer tebligat yöntemlerinin sonuçları farklı olabilir. Tebligat mazbatasındaki teslim alan kişi, adres, tarih ve açıklamalar incelenmeli; elektronik tebligatta iletinin hesaba ulaştığı tarih ile kanuni tebliğ tarihi ayrılmalıdır. Sözleşmeye aykırılık dosyasında usulsüz tebligat iddiası varsa öğrenme tarihi ve bu tarihi destekleyen kayıtlar ayrıca korunmalı; başvuru yalnızca sözlü beyana dayandırılmamalıdır.
Başvurunun hazırlanması ve takibi
Başvuru metni olay kronolojisi, hukuki sebepler, talepler ve deliller şeklinde düzenlenir. Talep sonucu açık, uygulanabilir ve diğer bölümlerle tutarlı olmalıdır. Sözleşmeye aykırılık için işlem yapıldıktan sonra evrak numarası, dosya numarası, ödeme kaydı ve teslim belgesi saklanır; ara kararlar ve eksiklik bildirimleri için ayrı son günler oluşturulur. Takip sorumluluğu ekip içinde tek kişiye bırakılmadan görünür iş planıyla yönetilir.
İtiraz ve kanun yolu seçenekleri
İlk karar veya işlem aleyhine itiraz, şikâyet, istinaf, temyiz ya da özel bir denetim yolu bulunabilir. Hangi yolun açık olduğu karar metniyle birlikte ilgili özel düzenlemeden doğrulanmalıdır. Sözleşmeye aykırılık bakımından kanun yolu dilekçesi yalnızca önceki anlatımı tekrarlamamalı; kararın hangi maddi veya hukuki değerlendirmesinin neden hatalı olduğu ve istenen sonuç açıkça gösterilmelidir.
Usul riski kontrol listesi
Yanlış merciye başvuru, ön şartı atlama, süre başlangıcını varsayma ve tebligat belgesini incelememe en ciddi usul risklerindendir. Sözleşmeye aykırılık için son işlemden önce görev, yetki, ön şart, süre, tebligat, imza, ek ve talep sonucu ikinci kişi kontrolünden geçirilmelidir.
Resmî kaynak ve sonuç kontrolü
Sözleşmeye aykırılık hakkında nihai çalışma tamamlanmadan önce görevli merci, ön şart, süre ve kanun yolu yeniden doğrulanmalıdır. Borç ve tazminat uyuşmazlıklarında hukuki ilişki, ihlal, zarar, kusur, nedensellik, temerrüt ve talep kalemleri ayrı ayrı değerlendirilir. Kaynaklar mümkün olduğunca mevzuat veri tabanı, Resmî Gazete, ilgili kamu kurumu ve yüksek yargı mercilerinin kendi yayınlarından seçilmelidir. Arama motoru özeti, güncel olmayan blog yazısı veya kaynağı belirsiz örnek metin tek başına dayanak yapılmamalıdır. Kaynakta değişiklik varsa eski ve yeni düzenleme olay tarihi bakımından karşılaştırılmalı; yalnız güncel metni görmekle yetinilmemelidir. Kaynaklar arasında farklılık görülürse normun hiyerarşisi, yürürlük tarihi ve somut olaya uygulanabilirliği ayrıca açıklanmalı; belirsiz kalan nokta kesin sonuç gibi yazılmamalıdır. Resmî sayfada yalnız özet bulunuyorsa tam karar veya düzenleme metnine ulaşılmalı, metin içindeki istisna ve geçiş hükümleri de incelenmelidir. Yapılan son kontrolün tarihi dosya planında görünür olmalı ve sonraki incelemeyi gerektiren gelişmeler not edilmelidir. Böylece rehberdeki genel bilgi ile somut dosyada uygulanacak güncel kural birbirinden açık biçimde ayrılır.
İşleme başlamadan önce kontrol edin
Kaynak
Başvurulan resmî kaynaklar
Mevzuat ve uygulama değişebileceği için işlem öncesinde bağlantılardaki güncel metin ayrıca kontrol edilmelidir. Kaynakların son kontrol tarihi 07.08.2026. Kaynak ve düzeltme yöntemimizi inceleyin.